Podstawowe rodzaje listw ramiarskich

Rama obrazu ma za zadanie wyznaczyć jego granice, podkreślić zalety dzieła, odpowiednio skadrować i w rezultacie powyższych pomóc w jego odbiorze, a ponadto zabezpieczyć i ochronić obraz przed zniszczeniem. Głównym elementem ramy obrazu są listwy. Listwy ramiarskie możemy podzielić według szeregu kryteriów, m.in. ze względu na typ materiału wykonania, sposób zdobienia, rodzaj profilu listwy, metody łączenia listw czy przeznaczenie ramy. W niniejszym artykule przybliżamy nieco to zagadnienie. Zapraszamy do lektury!

Listwy a rodzaj materiału

Współcześnie listwy ramiarskie wykonuje się najczęściej z uznanych i powszechnie dostępnych materiałów. Najpopularniejsze wytwarzane dziś listwy to listwy ramiarskie drewniane oraz ramy aluminiowe. Choć jest to podstawa masowej produkcji to stosuje się również inne rodzaje materiałów. Spotkamy listwy wykonane ze stiuku, marmuru, listwy metalowe, szklane, listwy z papieru mâché lub listwy plastykowe. Zarówno dziś, jak i dawniej dobór materiału ramy może być ściśle związany z określonym dziełem, bo z założenia listwy ramiarskie wraz z obrazem stanowią wspólną kompozycję.

Listwy ram obrazu – sposoby zdobienia

Rodzaje listew to również sposób ich wykończenia. Tematyka zdobienia listew ramiarskich jest tak obszerna, jak obszerna jest historia światowej sztuki. Zdobienie ram obrazów rozpoczęło się jeszcze w antyku i trwa do dziś. Nierzadko artysta tworzący dzieło projektował też i ramę, by móc najlepiej wyeksponować w ten sposób dzieło. Trendy, sposoby i techniki zdobienia ram zmieniały się na przestrzeni dziejów, a idee przepływały między krajami oddziałując wzajemnie na siebie. Co warto jest wiedzieć w tej materii? Z pewnością to, że „złote” ramy nie są wykonane ze złota, a pokryte złotą lub stylizowaną na złotą powłoką. Pochodząca w prostej linii od malarstwa i zdobienia mebli technika złoceń zmieniała się z upływem czasu, uzyskując w końcu status odrębnej sztuki/rzemiosła, znanego dziś pod nazwą pozłotnictwa. Spotkamy również ramy srebrzone, pokrywane miedzią, inkrustowane klejnotami, okładane masą perłową lub szylkretem. Nawet samemu drewnu, by dodać obrazowi splendoru w części dekoracyjnej nadawano cechy innego gatunku poprzez odpowiednie barwienie czy nakładanie płatków szlachetniejszego drewna, choćby hebanu, orzecha, ale i lipy lub gruszy. Do pokrywania listew stosowano też inne materiały, m.in. tekstylia i skóry. Ornamentacja listwy ramiarskiej zmieniała się w różnych epokach, dostosowując się do ówczesnego gustu, wzmacniając jednocześnie określony i pożądany przekaz. Spotkamy więc rzeźbienia i frezy nawiązujące do tematyki sakralnej i hagiograficznej, batalistycznej, herby czy scenki z życia codziennego, często połączone ze zdobieniami o charakterze geometrycznym (greckie meandry lub fale), floralnym (np. palmety) i nawiązujące do fauny, do tego różnego rodzaju moreski, arabeski, zdobienia ażurowe i inne. Spotykane są nawet listwy ramiarskie, na których namalowana jest część obrazu, co miało zagwarantować widzowi wrażenie trójwymiarowości.

Rodzaj profilu listwy

Tak, jak można godzinami opowiadać o zdobieniu ram do obrazu, tak samo można rozprawiać o historii profilu listwy. Dość powiedzieć, że inspirację czerpano z architektury, a konkretnie z gzymsów i sztukaterii architektury klasycznej, zaś każda epoka w historii sztuki miała typowy dla siebie profil ramy. Najprościej podzielić je tutaj na sposób oddziaływania na widza na profile wznoszące, opadające i symetryczne. Opadające miały za zadanie optycznie przybliżyć obraz widzowi (wewnętrzna krawędź profilu była wyżej, niż zewnętrzna linia ramy), wznoszące – podkreślić perspektywę i drugi plan obrazu, te trzecie wreszcie – ustawić widza na wprost dzieła. Odpowiedni efekt uzyskiwano nie tylko przez rzeźbienie i stosowne frezowanie drewna, ale też malowanie różnymi technikami, cieniowanie, laserunki i poprzez warstwowe klejenie mniejszych listewek, pół- i ćwierćwałków itp. profili. Współcześnie profil listwy jest najczęściej połączeniem wypracowanych przez wieki trendów i luźno, w uproszczony sposób do nich nawiązuje.

Metody łączenia listw ramiarskich

By zakończyć naszą podróż po świecie rodzajów listw ramiarskich, powiemy krótko o metodach ich łączenia. To ważne, bo to właśnie sposób łączenia gwarantuje całej konstrukcji właściwości nośne i jej wytrzymałość, wpływa także na kształt ramy obrazu (np. przy łączeniu ram okrągłych, elipsoidalnych, wielokątnych itd.). Jakie są te rodzaje łączeń? Najprostszy i najmniej wytrzymały to łączenie listew na ucios (wymaga zastosowania gwoździ, kołków, trójkątów lub klejenia), ponadto spotkamy łączenie na ucios z wpustem (tzw. czopem), uciosowo-zakładkowe, zakładkowe, na pióro-wpust, na obce pióro, złącza czopowe osadowe i inne.